Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego – cyfryzacja i mediacja

W dniu 26 sierpnia 2025 r. w Dzienniku Ustaw (poz. 1172) ogłoszona została ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Niektóre z przepisów wejdą w życie już po upływie 14 dni od daty ogłoszenia, tj. 10 września 2025 r. Pozostałe zmiany będą wchodzić w życie kolejno:

• 1 marca 2026 r.,
• 1 czerwca 2026 r. oraz
• 1 marca 2027 r.

Cyfryzacja postępowania cywilnego

Nowelizacja wprowadzi nowy tryb wnoszenia pism przez profesjonalnych pełnomocników za pośrednictwem portalu informacyjnego (art. 125¹–125⁴ k.p.c.). Od 1 marca 2026 r. pełnomocnicy będą mogli w ten sposób wnosić m.in. wnioski o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem, apelacje i zażalenia. Po rocznym okresie przejściowym rozwiązanie to stanie się obowiązkowe.

Zmiany nie ominą także kwestii pełnomocnictw. Od 1 marca 2026 r. pełnomocnictwo, które zostało udzielone w postaci elektronicznej, trzeba będzie opatrzyć kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 89 § 1² k.p.c.). Jednocześnie rozszerzona zostanie możliwość poświadczania dokumentów w formie elektronicznej przez pełnomocników.

Wprowadzone zmiany mają na celu zapewnienie sprawniejszego obiegu dokumentów, ograniczenie potrzeby ich fizycznego składania oraz ułatwienie cyfryzacji procesu sądowego w Polsce. W dalszej perspektywie planowane jest wdrożenie cyfrowych akt sądowych, z którymi obecne zmiany będą powiązane, tworząc spójny system wymiany i archiwizacji danych.

Mediacja

Nowelizacja wprowadza również istotne zmiany w zakresie mediacji. Już od 10 września 2025 r., sporządzone w formie elektronicznej protokół z mediacji oraz ugoda mediacyjna będą mogły zostać podpisane za pomocą kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Ponadto, dotychczasowy model wyrażania zgody na mediację zastąpi zasada milczącej zgody, a mediację będzie można „zablokować” tylko sprzeciwem zgłoszonym w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu stron do mediacji.

Z kolei od 1 marca 2026 r., w związku ze zmianami w art. 103 k.p.c., sąd będzie mógł obciążyć kosztami postępowania stronę, która bez uzasadnionej przyczyny odmówiła poddania się mediacji (wcześniej sankcja kosztowa dotyczyła jedynie przypadku „oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji”). Od 1 marca 2026 r. obowiązkowo kierowane do mediacji będą sprawy gospodarcze wynikające z umów o roboty budowlane i umów ściśle związanych z procesem budowlanym (art. 458³^a k.p.c.). O zmianach w mediacji więcej w naszym artykule opublikowanym na Ziemski Biznes.

Znaczenie praktyczne

Nowelizacja ma na celu dalszą cyfryzację postępowania cywilnego i uproszczenie komunikacji pomiędzy sądem a stronami. Dla profesjonalnych pełnomocników oznacza to obowiązek korzystania z portalu informacyjnego w coraz szerszym zakresie, natomiast dla stron – większe znaczenie mediacji jako instrumentu odciążającego sądy. Istotne znaczenie ma wprowadzenie obowiązkowej mediacji w sporach powstałych na tle umów o roboty budowlane i umów związanych z procesem budowlanym. Wprowadzone zmiany powinny przyczynić się do skrócenia czasu rozpoznawania spraw i ograniczenia kosztów obiegu dokumentów, jednak ich efektywność zweryfikuje praktyka.

r. pr. Aleksnadra Kurzawska
Weronika Miara