Mniejsze kary administracyjne za uchybienia związane z planami ochrony powietrza oraz planami działań krótkoterminowych

W dniu 6 lutego 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego opublikowany został projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska.

Projekt zakłada m.in. zmniejszenie wysokości administracyjnych kar pieniężnych określonych w art. 315a Prawa ochrony środowiska za uchybienia związane z planami ochrony powietrza oraz planami działań krótkoterminowych, tj. za:

1. niedotrzymanie terminu uchwalenia programów ochrony powietrza i ich aktualizacji lub planów działań krótkoterminowych,
2. niedotrzymanie terminów realizacji działań określonych w programach ochrony powietrza i ich aktualizacjach lub planach działań krótkoterminowych,
3. nieprzekazanie w terminie:
   a) sprawozdań okresowych z realizacji programów ochrony powietrza i ich aktualizacji lub planów działań krótkoterminowych,
   b) sprawozdań końcowych z realizacji programów ochrony powietrza i ich aktualizacji lub planów działań krótkoterminowych.

Obecnie, zgodnie z art. 315a ust 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska kara administracyjna za wszystkie wskazane naruszenia wymierzana jest przez WIOŚ w wysokości od 50 000 zł do 500 000 zł.

Zmniejszenie kar za nieprzesłanie sprawozdań w terminie

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta lub starosta powinien przekazać zarządowi województwa oraz WIOŚ

1. sprawozdanie okresowe do dnia 15 lutego za poprzedni rok kalendarzowy.
2. sprawozdanie końcowe w terminie 5 miesięcy po zakończeniu realizacji programu ochrony powietrza i jego aktualizacji, lub planu działań krótkoterminowych.

W projekcie ustawy zmniejszono wysokość grożących kar za nieprzekazanie w powyższym terminie sprawozdań z przedziału od 50 000 zł do 500 000 zł do przedziału od 5000 zł do 30 000 zł.

Zgodnie z projektem ustawy, zmniejszenie wysokości kar prowadzi do racjonalnego urzeczywistnienia zasad demokratycznego państwa prawa, uwzględniając rodzaj zachowania, który podlega karze. Obecnie grożąca minimalna sankcja za opóźnienie w przekazaniu sprawozdania w wysokości 50 000 złotych zdaniem projektodawcy jest nadmierna i niewspółmierna do czynu.

Zmniejszenie kar za niedotrzymanie terminów uchwalenia planów ochrony środowiska i realizacji działań wynikających z uchwalonych planów

Podobnie, projekt zmniejsza minimalną karę z 50 000 zł do 30 000 zł za:

1. niedotrzymanie terminu uchwalenia programów ochrony powietrza i ich aktualizacji lub planów działań krótkoterminowych,
2. niedotrzymanie terminów realizacji działań określonych w programach ochrony powietrza i ich aktualizacjach lub planach działań krótkoterminowych

Zdaniem projektodawcy, zmiana ta wynika również z niewspółmierności wysokości kar do stwierdzonych mniej znaczących naruszeń, takich jak niezrealizowanie w pełni w terminie zadania określonego w programie ochrony powietrza. Zgodnie z uzasadnieniem projektu, obniżenie dolnej granicy wysokości kary pieniężnej do kwoty 30 000 zł pozwoli na dostosowanie sankcji do wagi takich naruszeń. 

Stosowanie przepisów nowych do uchybień przed wejściem w życie ustawy

Co istotne, w przepisach projektowanej ustawy nie zawarto przepisów przejściowych co do postępowań obecnie toczących się o wymierzenie kar pieniężnych. Zgodnie z zasadą stosowania ustawy względniejszej dla naruszającego, po wejściu w życie ustawy, organ będzie zobowiązany do stosowania przepisów w brzmieniu po zmianie przepisów, nawet dla naruszeń, które wystąpiły przed jej wejściem w życie.

Ujawnienie naruszeń nie tylko na podstawie kontroli WIOŚ

Ponadto, w projekcie zaproponowano możliwość wymierzenia naruszeń nie tylko na podstawie kontroli, lecz również na podstawie innych środków dowodowych. Pozwoli to na uproszczenie prowadzonych postępowań, gdyż naruszenia te można udowodnić na podstawie innych informacji. Ukróci to praktyki prowadzenia kontroli przez WIOŚ wyłącznie dla zachowania formalności, w celu ponownego stwierdzenia zauważonych naruszeń poza kontrolą.

Podsumowanie

Projektowaną zmianę należy ocenić pozytywnie dla organów zobowiązanych do działań związanych z planami ochrony powietrza. Dostosowuje ona w ramach deregulacji przepisy sankcyjne do rzeczywistej wagi naruszeń. Nakładane kary nie powinny mieć bowiem celu fiskalnego, lecz być wymierzane w wysokości proporcjonalnej do stwierdzonych naruszeń.

radca prawny Karol Danielczak