„Deregulacyjne” nowości w KPA

Dnia 21 maja 2025 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego[1], czyli pierwszy „pakiet deregulacyjny”. Zmiany w prawie nie ominęły przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.
Kodeks postępowania administracyjnego[2]. Poniżej prezentujemy najważniejsze z nich.

Nowa forma doręczenia zastępczego dla jednostek organizacyjnych

W ramach uchwalonego pakietu deregulacyjnego, do KPA dodany został art. 45a, ustanawiający nową formę doręczenia zastępczego w stosunku do jednostek organizacyjnych.

Zgodnie z treścią nowego przepisu, brak możliwości doręczenia pisma jednostce organizacyjnej w lokalu jej siedziby spowodowany podaniem przez tę jednostkę nieistniejącego adresu siedziby lub też adresu wykreślonego z rejestru lub niezgodnego z rejestrem, w przypadku niemożności ustalenia prawidłowego adresu, poskutkuje doręczeniem pisma osobie fizycznej upoważnionej do reprezentowania jednostki.

W przypadku, gdy jednostka organizacyjna jest reprezentowana łącznie przez więcej niż jedną osobę fizyczną pismo doręcza się wszystkim tym osobom, przy czym doręczenie uważa się za dokonane z chwilą najwcześniejszego doręczenia.

Jeżeli nie jest możliwe ustalenie adresu osoby fizycznej upoważnionej do reprezentowania jednostki organizacyjnej, pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień sporządzenia przez organ administracji adnotacji o niemożności ustalenia adresu ww. osoby.

Możliwość umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek, zawieszonego z urzędu na podstawie niektórych przesłanek obligatoryjnych

Na mocy ustawy deregulacyjnej do art. 97 KPA dodano paragrafy 4-7, które umożliwiają organowi administracji umorzenie postępowania administracyjnego, zawieszonego z urzędu w związku z zaistnieniem jednej z przyczyn określonych w art. 97 § 1 pkt 1-3a KPA, jeżeli przyczyny te nie ustąpią w ciągu 3 lat od daty zawieszenia postępowania.

Oznacza to, iż będzie odtąd możliwe umorzenie postępowania administracyjnego zawieszonego z urzędu m.in. w związku z brakiem możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony, śmiercią przedstawiciela ustawowego strony czy utratą przez stronę lub jej przedstawiciela zdolności do czynności prawnych.

Umorzenie następuje w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje sprzeciw.

Związanie organu pierwszej instancji wskazaniami organu odwoławczego

Do KPA dodany został także art. 139a, na mocy którego organ pierwszej instancji jest zobligowany do uwzględnienia wytycznych określonych przez organ odwoławczy w decyzji przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Jeżeli w przypadku wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ drugiej instancji uzna, że ww. organ nie zastosował się do otrzymanych wytycznych, może zarządzić wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy przez organ pierwszej instancji – a w razie potrzeby – zarządzić podjęcie środków zapobiegających podobnym uchybieniom w przyszłości. 

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w okresie zawieszenia postępowania administracyjnego

Wśród zmian wprowadzonych przez ustawę deregulacyjną znalazło się także zawieszenie biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w okresie obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego.

Do art. 189h § 4 KPA dodano punkt 4, w którym określono, iż bieg terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z przyczyn wskazanych w art. 97 § 1 pkt 2-4 KPA. Jednocześnie, do art. 189h § 5 KPA dodano punkt 4, który stanowi, iż termin przedawnienia rozpoczyna się, a po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu podjęcia postępowania zawieszonego z ww. przyczyn.

W związku z powyższym bieg terminu przedawnienia nałożenia kary pieniężnej ulegnie zawieszeniu w przypadku śmierci ustawowego przedstawiciela strony, utraty przez stronę lub jej przedstawiciela zdolności do czynności prawnych, w razie wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przy jednoczesnym braku możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu, a także w przypadku, gdy do rozpatrzenia sprawy zależeć będzie od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Udzielanie z urzędu ulg w zapłacie administracyjnej kary pieniężnej

Nowością jest także umożliwienie organowi administracji, który nałożył administracyjną karę pieniężną, udzielenia z urzędu ulgi w zapłacie tej kary poprzez jej umorzenie w całości lub części oraz poprzez umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części.

Wprowadzony do KPA przepis art. 189l umożliwia organom administracji zastosowanie ww. ulg w jej zapłacie w następujących przypadkach:

1. Zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekucja zaległej kary pieniężnej będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których możliwe jest wyegzekwowanie środków przewyższających koszty egzekucyjne,
2. Zaległa kara pieniężna nie została zaspokojona w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym,
3. Wysokość zaległej kary pieniężnej nie przekracza pięciokrotnej wysokości kosztów upomnienia, o których mowa w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r.
   o postępowaniu egzekucyjnym w administracji[3].

Powyższe zmiany wchodzą w życie od dnia 13 lipca 2025 r.

[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 769; dalej jako „ustawa deregulacyjna”

[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako „KPA”

[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm.