Zielone światło dla zielonej energii
Wprowadzenie do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym obowiązku uwzględniania w gminnych dokumentach planistycznych urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii o mocy powyżej 100 kW może korzystnie wpłynąć na uporządkowanie gospodarki przestrzennej w odniesieniu do planowania inwestycji energetycznych. Otwarte pozostaje jednak pytanie, czy ten kierunek zmian będzie skuteczny i czy nie obciąży budżetów gmin.
Ze wszech stron postuluje się inwestowanie w budowę elektrowni opartych na odnawialnych źródłach energii. Ich wykorzystywanie stanowi jeden z podstawowych kierunków polskiej polityki energetycznej do 2030 roku. Tymczasem jednym z problemów inwestorów zainteresowanych budową tego rodzaju elektrowni było i jest znalezienie właściwego (optymalnego) obszaru nadającego się do realizacji tego rodzaju inwestycji zgodnie z prawem.
Mogłoby się wydawać, że zmianę tej sytuacji przyniesie nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym [dalej: upzp] w zakresie procesów planistycznych związanych z budową infrastruktury energetycznej dokonana ustawą z dnia 5 sierpnia br. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2010r., Nr 155, poz. 1043), która weszła w życie dnia 25 września 2010 r. Jednakże analiza zmian upzp skłania niestety do wniosku, że nie pozwolą one uzyskać w pełni zamierzonego efektu.
Przed nowelizacją upzp nie było obowiązku uwzględniania w gminnych dokumentach planistycznych obszarów przeznaczonych pod budowę urządzeń wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii. Posadowienie takiego urządzenia wymagało - w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [dalej: mpzp] – uzyskania decyzji o warunkach zabudowy albo – w przypadku gdy obowiązywał plan, który w obranym przez inwestora miejscu przewidywał inne przeznaczenie terenu - przeprowadzenia procedury zmiany tego planu.
Nowelizacją upzp dokonaną ustawą z 6 sierpnia br., do art. 10 upzp po ust. 2 dodano ust. 2a zgodnie z którym, jeżeli na obszarze gminy przewiduje się wyznaczenie obszarów, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW (dla porównania, obecnie produkowane turbiny wiatrowe posiadają moc od 850 kW do po 2MW), a także ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu, w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin ustala się ich rozmieszczenie. W zakresie planów miejscowych postanowiono, że określa się w nich, w zależności od potrzeb, granice terenów pod budowę urządzeń, o których mowa w art. 10 ust. 2a, oraz granice ich stref ochronnych związanych z ograniczeniami w zabudowie, zagospodarowaniu i użytkowaniu terenu oraz występowaniem znaczącego oddziaływania tych urządzeń na środowisko.
Na marginesie wskazać można, że ww. ustawą z dnia 6 sierpnia br. dokonano również zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez objęcie inwestycji w źródła energii pojęciem „celu publicznego”, jednakże zmiana w tym aspekcie i wynikające z niej skutki nie są przedmiotem rozważań podjętych w niniejszym artykule, w którym to skupiono się na analizie zmian dokonanych ww. ustawą nowelizującą w upzp.
Istota tych zmian polega na nałożeniu na podmioty przygotowujące projekt studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gmin oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego – a więc w istocie na organy gminy - obowiązku uwzględniania w tych dokumentach planistycznych zamierzeń w zakresie realizacji inwestycji energetycznych. Innymi słowy rzeczoną nowelizacją rozszerzono zakres zagadnień objętych studiami i miejscowymi planami. Cóż to oznacza dla gmin?
Po pierwsze: obowiązujące w dniu wejścia w życie analizowanej nowelizacji tj. w dniu 25 września 2010 roku studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin oraz miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego zachowują moc obowiązującą. Nowelizacja nie skutkuje zatem koniecznością nowelizacji obecnie obowiązujących aktów planistycznych.
Po drugie: do studiów oraz mpzp, w stosunku do których podjęto uchwałę o przystąpieniu do sporządzania lub zmiany planu lub studium, a postępowanie nie zostało zakończone do dnia 25 września br., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Po trzecie: nowe regulacje znajdują zastosowanie jedynie do postępowań wszczętych po wejściu w życie nowelizacji upzp, co oznacza, że w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy nad którymi prace rozpoczęto po tej dacie, należy ustalić rozmieszczenie obszarów, na których posadowione będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, a także ich stref ochronnych, jeżeli w danej gminie przewiduje się wyznaczenie takich obszarów. W mpzp, nad którymi prace rozpoczęto po 25 września br. uwzględnianie obszarów, o których mowa w zdaniu poprzedzającym następuje „w zależności od potrzeb”. Zważając na to, że mpzp winien być zgodny ze studium, w sytuacji gdy np. w studium nie przewidziano obszarów, na których posadowione będą urządzenia wytwarzające energię, nie uwzględnia się ich także w planie miejscowym.
Wątpliwości budzi jednak brzmienie niektórych przepisów ustawy nowelizującej. Nasuwa się pytanie: jak należy rozumieć zwrot: „jeżeli na obszarze gminy przewiduje się wyznaczenie obszarów, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii”? Czy „przewidywanie” musi być poprzedzone uprzednim poszukiwaniem przez gminę obszarów nadających się do rozmieszczenia urządzeń wytwarzających energię? Z jednej strony wydaje się, że tak nie jest. Świadczy o tym modyfikacja pierwotnej wersji projektu ustawy nowelizującej upzp (druk sejmowy nr 2565), w której to wersji przewidywano, że na skutek nowelizacji upzp, w studium trzeba będzie uwzględniać uwarunkowania wynikające w szczególności „z występowania lokalnych zasobów źródeł energii”. Wobec takiego brzmienia pierwotnej wersji projektu słuszne były uwagi Państwowej Rady Ochrony Przyrody, która opiniując negatywnie projekt wskazywała, że takie sformułowanie przepisu nakładałoby w istocie na samorządy gminne „ (...) obowiązek przeprowadzania poszukiwań i analizy dostępności lokalnych zasobów źródeł energii (w tym energii wiatru, energii wód płynących, energii słonecznej, energii wód geotermalnych)”. Z drugiej jednak strony, z ostatecznie ukształtowanego brzmienia ust. 2a dodanego do art. 10 upzp wnioskować można, że gmina która zechce by na jej obszarze powstały urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii, powinna znaleźć obszary nadające się do realizacji tego typu inwestycji i uwzględnić je w studium. Jakkolwiek nie przysporzy to nadmiernych trudności, jeśli chodzi o przewidzenie miejsca lokalizacji np. biogazowni wykorzystujących osad z oczyszczalni ścieków bądź wykorzystujących odpady przemysłowe i konsumpcyjne ze składowisk odpadów, tak może przysporzyć trudności ustalenie w studium obszaru właściwego dla zlokalizowania np. farm wiatrowych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że budowa parku wiatrowego ma sens tylko w miejscu o korzystnych zasobach wietrznych. W praktyce w celu weryfikacji tych warunków prowadzi się stosowne badania meteorologiczne, które powinny trwać minimum 12 miesięcy. Praktycy wskazują, że dopiero wyniki tych badań stanowią odpowiedź na pytanie, czy wybrany teren nadaje się na tego typu inwestycję. Skoro więc gmina ma w studium uwzględnić obszar pod tego rodzaju inwestycje, wydaje się, iż będzie w związku z tym zmuszona uprzednio przeprowadzić stosowne rozpoznanie, a tym samym ponieść związane z tym koszty, które dotychczas obciążały potencjalnych inwestorów.
Reasumując wskazać trzeba, że co do zasady na aprobatę zasługuje wprowadzenie zmian w upzp przewidujących uwzględnianie w gminnych dokumentach planistycznych tj. studium czy planie zagospodarowania przestrzennego obszarów, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, gdyż może to wpłynąć na uporządkowanie w przyszłości gospodarki przestrzennej w odniesieniu do planowania inwestycji energetycznych. Otwartym pozostaje jednak pytanie, czy ten kierunek zmian upzp będzie skuteczny oraz czy w praktyce zamierzony cel w postaci utworzenia korzystnych warunków do powstawania inwestycji związanych z odnawialnymi źródłami energii zostanie osiągnięty. Idea jest szczytna – miejsca lokalizacji obiektów budowlanych służących wytwarzaniu energii elektrycznej winny być wskazywane w dokumentach planistycznych, co z założenia ma prowadzić do tego, że budowa urządzeń nie będzie każdorazowo wymagała zmiany mpzp, jeśli ten będzie przewidywał obszary przeznaczone na ten cel. Ma to uprościć i przyspieszyć realizację inwestycji w odnawialne źródła energii, co z kolei w konsekwencji, w perspektywie długofalowej ma poprawić bezpieczeństwo energetyczne kraju. Pozostaje jednak wątpliwość, czy nie obciąży to w sposób nadmierny budżetów gmin. Wydaje się nadto, iż pomimo wprowadzonej zmiany upzp, w praktyce nie uda się uniknąć konieczności zmian studiów oraz mpzp ad hoc (na wniosek inwestorów), z uwagi na niemożność przewidzenia przez gminę przy tworzeniu dokumentów planistycznych wszystkich obszarów, co do których inwestorzy będą zainteresowani inwestowaniem w budowę odnawialnych źródeł energii.
Na koniec zasygnalizować można okoliczność, że przepisy prawa energetycznego wymagają dołączenia do wniosku o określenie warunków podłączenia wybudowanego źródła energii do sieci elektroenergetycznej, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo wypisu i wyrysu z mpzp, przy czym zarówno wypis i wyrys jak i decyzja o warunkach zabudowy powinny potwierdzać dopuszczalność lokalizacji danego źródła energii na terenie objętym planowaną inwestycją. Co istotne, przewidzenie konkretnego obszaru w studium oraz w miejscowym planie pod urządzenie wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii, nie daje jednak potencjalnemu inwestorowi gwarancji uzyskania warunków podłączenia wybudowanego w tym miejscu źródła energii do sieci elektroenergetycznej. W celu uzyskania warunków podłączenia, a w konsekwencji zawarcia przez inwestora stosownej umowy z operatorem konieczne jest spełnienie wymogów ściśle określonych w prawie energetycznym.
Ekowspólnota+ nr 41, 13.11.2010r.